Halloween og forbrukarsatanismen

Det er Halloween, den einaste dagen det er greidt å ta imot godteri frå fremmende menner! No gnistrar det i kristne sinn kring Norigs vide land. Manar til kamp dei, det fær vera nok. Vi må halda stand — mot djevelsk fanskap, amerikansk au! Ungane klær seg som dei daude og vandrar og plagar folk.[*] Godteri krev ungdomane ogso, diabetesen dermed. Ja-ja. Men kritikarane er ikkje heilt på gjordet.

Frå før hev vi allehelgensaftanen. Det er ein god, hedensk skikk — brakt vidare av katolisismen. Sjølv til 1800-talet tende folk her til til lands ljos på kyrkjegarden. Det heile handla om kontakt med dei dåne (daude). Skeptikarane vilde i dag ropa varsku! for fornuften,. Märtha Louise hadde skrivi ei bok om dialogar på dyregravplassen. Vi tolkar tradisjonar, og derfor endrar dei seg. Nemningi halloween vinn fram. Ho kom hit med den nye religionen: TV.

Halloween inneber at ungdomane går rundt, klædde som monster. Dei kakkar på dørene og spør om snop. Ikkje ulikt jolebokk er det. Vidare: Fær dei ikkje sukkerburden, kann dei yta vondgjerningar — kasta egg på døri, tenna på gardinane og so’nn der. Antisosial oppførsel og dårleg integrering vert det oftast kalla, men ikkje her. Kva det kjem ta?

Vanlegvis lever vi i ein kultur. Det kann godt gjera han mindre spennande og eksotisk, men vi forstår kva som skjer — endå om det sku vera ein smule forenkla. Vi skjønar at vi ikkje et Jesu på nettverden. Dessmeir at grøn mann ikkje er eit krav om å hiva på seg grøn dress, men å gå yvi vegen. I forbrukarkulturen derimot, spør du situasjonistane, er kultur berre ein illusjon. La oss sjå nærmare på det.

Som forbrukar skal du ikkje ha sjølvtillit. Det er ikkje eit krav, men det er ein konsekvens: Sjølvtillit er noko som skal seljast åt deg. iPod, bilar og falske augnebryn. Korso gjekk det til før forbrukarsamfunnet? Jo, ein fór ut på sjøen, i krig eller hardt arbeid. Du grov deg ned i helvete og kravla opp att — og vart med det herda. Desse tingi er no sett på som uting. Du kann ikkje selja helvete sjølv for ein tikroning. Plutseleg vert alt som er godt, som det heiter, kutta av frå opphavet. Pornografi er lett, alternativet meir keidsamt.

Men folk var då egoistar føre, ropar du. Jodå, men ting låg ikkje akkurat på sylvfat. Du måtte plyndra nokre kloster for å koma dit. Slik vart mange stor-rike til. Medan er sjølvrealiseringi i dag eit reint personleg emne. Vi lagar ikkje lenger noko i lag, knapt nok born.

Men med livet skal vi helst byggja opp noko. Marknaden ser helst at du svid bort pengane, skapar arbeidsplassar og det der. So sit vi her med ingi ting og startar opp att. Liksom rus treng vi meir og meir. Den moderne kulturen vert då hardare, fordi vi ser på resultat og ikkje opphav. Soleis kann vi leve godt med bukse frå barnearbeidarar og kjøt frå so’nn her. Den gradvise herdingæ av media viser vegen. Du fær nakenbilæte, 2girls1cup og med happy slapping attåt.

Vi vil vera dritungar, og forbrukarsamfunnet segjer — ver so god. Halloween. Kostnadsfri nedbetalingsplan, shø!

[*] Altso vart vi aldri ferduge med 50-talet, kor tid flest alle klædde seg som om dei var daude.

Sentrum er eit blødande ishelvete

Då vart det sny. Sidan vart det varme, og no breir det seg eit vondskapt dekkje yvi heile plassen. Eg hev tora skjemta med snyen fyrre, men ikkje lenger. Han vart retteleg fyrbanna for frekkskapen min. Smilte åt meg, flørta so-vidt med kulde og lokka meg ut på glattisen. Lova meg frisk luft frå Arktis, svevesoten bundin i sludd og reinaste lufti i byen på lang tid.

Eg går på trynet. Eit enormt raseri, tidlegare åt snyen, er no mitt eige. Eg kviskrar skræmelege ord. Alt spring fritt, alt fær fara no. Vi sældar ordi våre og let dei drjupa sakte på tunga. Inni meg kokar det, no, og eg kann liksom ikkje slå isen heller. Då går eg på trynet att, og det gjer eg jo, klossut og sint er eg so.

Forelderlause europearar

Ein vind blæs yvi Europa. Det er vel meir som eit dragsug — ein økonomisk tornado dreg alle innom sentrumet sitt. Tidlegare hev han ridd ut heile Aust-Europa og lagt økonomiske ruinar attom seg. Krinsa so-vidt innom Norig gjorde han au, men det var ikkje varmt nok til at han heldt det ut. Det er vel so-vidt vi gjer det med, no som vetteren er overmodin og snyen berre heng og ventar på å plaga austlendingane og bilane deira. Og jolemarsipanen er tidleg i butikkane og eg veit fan ikkje um eg kann styra sukkertrongen min.

I auga åt stormen er det stille, veit folk. Vi kjenner ikkje kreftane som riv og slit på folket i kontinentet. Men takk vera SVT og ein fransk journalist fær fleire og fleire høyra nytt. I Aust-Europa er det eit skifte. Fleire og fleire born veks upp utan foreldre. Det kjem ikkje av krig eller AIDS, soleis som i Afrika. Det er den økonomiske vindretningi — foreldri blæs liksom mot vest, mot jordber-åkrar og uvaska golv. Soleis liver upptil ein halv million (s. 28) born for tidi.

Eit foreldrelaust born går gjenom fire stadie. Fyrst sjekk sjokket — kvar er moderi, kvar er faderen, korfor er eg aldri med ho gamlemor lenger? So kjem nektingi, for mor kjem vel att ganske snart, eller segjer no det i alle fall. Sidan kjem smerta. Tornadoen driv vel vindmyllone og forsynar oss med fornybar kraft her i landet, men det kastar skrot og splintar heilt ned åt gråblokkane i aust. Hjarta toler ikkje at moderi forlet oss so tidleg. I eit individualistisk samfund likar vi å tenkja på individet som noko reint — jau, jamvel noko algebraiskt. Det er isolert, det er ei nemning vi brukar. «Velstand per innbyggjar» er vel sikkert godt for noko, og for det treng vi polakkane. Men ingi er fødde utanom inn i armane på ho mor. So, sist kjem tilpassingi — ein vert herda, um ikkje meir vond og slemare enn tidlegare.

Spursmålet er vel eigentleg: Er det vi som er dei foreldrelause? Ein skal vera ganske hard for å tola å vera med på detta. Men vi er i stormsentrumet — kjenner ikkje (til) det her, eg. Treng voksteren for greida eldrebylgja, fekk eg høyra. Som om gamlingane hev rett yvi ungdomen.

Tidsklemma fær skuldi for det heile, pinleg som det er. Båe foreldri i arbeid — hev’kje tid til husarbeid, dei. I Norig fortel feministane oss korso dei frigjorde kvinna, men det var vel heller at dei kapitaliserte ho og gjorde ho til arbeidskraft. Hyperkapitalismen krev eitkvart offer på altaret. I fyrsta vart det mogleg gjenom teknologi. Mindre tungt arbeide og dessutan vaskemaskin let kvinnfolki ganga ut or heimen. Sidan vart det barnehagar for alle mann. So kom seksual-kultur-cyber-postmodernismen. Hei, familien er ikkje viktigt, det! Liva åleine, eg! Hei, Mozart er ikkje viktigt heller! Og hei du, eg kann sitja her fyre ein glødande skjerm i fleire timar og sjå på kattebilæte. Det er fridom, fortalde dei. Men eigentleg bryggja vi berre upp stormen, som no ber seg og ikkje gjev teikn til å roa ned.

Og det er jo eigentleg svindel. Feministar som Hanna Helseth trekk fram at til dømes seksualrevolusjonen gjer kvinnfolk til eit objekt, sjølv om dei no er eit objekt med sjølvstyring. Forbrukarar kallar vi dèt. Ein slik kritikk kann vi stella upp mot andre ting au, utan at det eigentleg gjer ting betre. Men um vi set saman analysane, fær vi eit mønster. No er det framleis avmakt for kollektivet, men det er ikkje nokor makt frå kollektivet. Vi er skilde frå frå mor og far vår, vi er skilde frå eksen og vi er skilde frå konsekvensane av det heile. Vi et brød baka på giftigt korn. Og når pestbyllone spring upp som cannabisdrivhus i Oslo, so ser vi åt marknaden for løysingar. New Age er so’nn eit typiskt fenomen for herne tidi. Du vekslar pengar mot Indre Upplysing(TM). Meir pest, men det smakar av fridom. Ein sokalla fridom der vi helst lyt lysta på smaken av pliktar, so vi kann stogga stormen. Elles vil stormen berre utvida seg og riva i sund perifarene kring Aust-Europa, Den tridje verdi og kva no enn som kann utnyttast.

Arbeidsvandringi er no i ferd med å verta feminisert. Fyre var det kann henda industrien som gjekk yvi sjøen, som det heiter. No er det kvinnfolk. Nokre treng deim — vi til arbeidskraft, dei andre, til mødrer og døtrer og systrer.

Litle Anna er so’nn. Eg vann ikkje å prata stort med ho, men eg stirra inn i bylgjut, blå augo. Ho ropa på mamma, men ho er der’kje. Bestemoderi kjem inn og syt for henne. Men ho grin framleis. Kann lova ho alt du vil, men ho grin. Eg lovar ho julekalendar. Stor skal han vera. Ei gamal mine med innesperra gruvarar, og det kjem ut ein ny gruvar kvar dag! Ho roar seg, nokon er der. Stille. «Nei, vent-du, veit du kva?», segjer Anna. «Det er ingi monster under sengi. Dei ekte monstri er menneski, deim, du altso.»

Å liva med å eta

Hei du igjen ja. Værslet dirrar liksom, som um det er eksamen og svetta rinn ned studentskolten. Ho tek seg yvi bringa. Skritt fram og so attende. Det kan’kje vera so. Gjenta slær ut eit gisp og stirar daudt inn i eit nervøst, stille rum. Ho hev funni noko vondt — noko jævlig som gror på ho. Det er verre enn ein kreftsvulst. Det er ein klump feitt.

Ikkje veig seg for ofte, sa ho mor. Vel visste mor hennar ein del, men ikkje hokken det var å verta set på — det har ikkje moderi upplivd på ei stund ho, veit’kje korso det er med det der. Fan åt foreldrane, liv deg sjølv ut, kjøp slankepillone våre. Det slær meg ikkje som merkeleg at sjølvrealiseringi kom med forbrukarkulturen. Det måtte jo eit kraft til for å trekkja oss ut av skallet, inn i butikkane. Litt som eggeplomme, skal vi eta upp det indre og njota det — til vi liksom er hòle på innsida. Eg kik inn i slags spøkjelse med maskara og hofte som eit skjellet.

Korfor gjer du slikt? — Vel, eg må jo gjera noko, og det er liksom — skjøner, det er’kje noko anna, tenkje . . . Vel, eg står liksom svakt upp mot blikki. Og når eg skal visa dei, so flirar dei berre litt og ser burt. Ser du? Tenkje . . . — Men visst no er’kje det sunt! Reint frå deg, korfor vil du ikkje liva med å eta? — Fordi eg . . . at so’nn, di eg ikkje vil eta med å liva. Matlysten forsvann i lufti, gav ikkje spor, la faktisk frå seg eit sjølvmordsbrev. Men Jesos Kristos tek vare på han i himmelen, trur eg. — Kva snakkar du um, brev i alle fans sk . . . ja, so det var detta med . . . pillor! Kvar du fær tak i slikt? — Veit du, vil’kje segja det, orsak for meg. Men du kann få kjøpa di du vil, di du vil, kis.

Ikkje skjøna eg detta, ikkje kann eg skjøna hell». Vi freistar sjå for skuldbyrdi. Homsar som lagar klæde som gjer ukvinnelige kvinnor åt unge, spæle menner? Jau, kann henda dette — sjølv um det umogleg er sant nok. Er det foreldri? Det er det alltid noko med, dei starta heile problemet. Likevel vert rivande dumt, for vi kann fyrst klaga på Gud for detta verket han sette til. Det vert ikkje likare av den grunn.

Det er ikkje von. Du finn ikkje skuldi her — ikkje i henne. Men i kva ho hev skuvt burt! og gøymt frå Facebook-en min. Sjølvbilæti våre, dei er outsourca åt sjappane derne og herne. Det er ikkje det sosiale presset, for det handlar um å ikkje skilja seg ut — og flestalle sit vel på litt kalori-batteri kring vomen. Nei, du. Kasta — det gjorde vi — alt som elles bygde eit menneske — tru, dugnadskultur og familieliv. Og plutseleg sat vi her med varefetisjismen. Det sokalla sosiale presset er eit verktøy for å auka forbruk, og ingi vil avskaffa feitthatet so lengi det ikkje trugar sjølve forbruket. «Er du feit? Gå ned 20 kilo på tri vekor!» — «Slankepillone som tek Norig med storm! Få ein fin kropp!» Kroppen din er god, den! Han kann pusta, drita og kjøpa produkti mine — du og Mastercardet ditt er meir enn bra nok for meg.

— steinrausi rapporterer frå Midt-Norig.

Eit utdrag

Du veit når du liksom er so turr i spyttet og hovudet kokar og alt det derne? Varmt jarn ligg og tyngjer på psyken. Du vil gjera noko, men sit att i varmen. Og so går du ut i regnvêret. Det kalde vatnet slær deg i trynet og det er so friskt, so friskt og godt som fan. Glede sprutar ut av alle tankane dine og du ser deg endeleg fatt for å få til noko. Skyner du?

So’nn var det å koma på streten her i Berlin att. Fy fan, det er livande — det er sprækt med ting som skjer. Og ikkje alt bør skje, men det er best det skjer lell, so alle andre kann læra frå det. Frie økonomiske sonar (FØS) er noko for seg sjølve. Med ein gong du kjem vert navlestrengen åt moderi kutta av, du fær læra deg å gå og gjera sjølv. Det er ikkje for alle, men for meg — eg vart æventyrklein tidleg, so eg måtte ut av familien. Eller familien ut av meg, skynar du — litt av poenget med ein FØS er at du slepp byråkratiet. Stell deg upp ein bod, sel noko. Kjøp ei pylse og et ho utan å bry deg serleg um mengdi med salt.

Det heile kann verka frekt fyrste gongen du møter det. Horn som tutar og folk som slær seg um deg for å koma kjapt fram. Du kann tru folk ikkje meiner du finst til, men det er ikkje sant. Det er berre at pengane finst ein annan plass. Vi snakkar berre business, du. Korkje vonde eller dumme er vi, og hev du gryn, fær du nok sjå at folk veit du er til. Eller i alle fall pengane dine, so ekte som dei kann vera. Kann henda like ekte som smilet på pylsemannen på tolvtimarsskiftet. Det fær so vera. Ikkje alle vert til lags, kis.

Fanskap og vanvitet på Inderøya i helgi

Steinrausi hev legi seg ein lang kvil og stått upp frå ein brunn fyllt med piss. For eg må beklaga det hev vorti lite skrivnad og ordklæsjing i det siste. So’nn går det fort. Her er eit referat frå ei styggsjuk helg.

Langs ralla renn toget mitt og som ei kule rett inn i udyret — Nord-Trøndelag. Fint vêr er det au. Snusen fuktar seg på topp-lippa og Le Monde spreider meg med vinstervend propaganda. Trønder hev komi seg langt sidan tapet mot små lilla menner frå Follo. Vi er glade, jau — kann henda unormalt glade til å vera trønder, men det fær no gå. Ein kann ikkje vera klein med det heile og alt heile tidi.

Eg luktar brunnin asfalt og frau (gjødsil) frå jordet. Velkomne åt Inderøya, motherfuckers.

Kring tretti galne ungdomar som steller upp tesene sine mot EU-kyrkja. Detta er raddis-møte, trønder, søringar, korporatistar og det verste frå nynorsk-folket. Det heile starta med leik seinare på fredagen og munnar ut i eit hildrande helvete eg no vil skildra.

Fyrste fyrelesaren prata om arbeidarane og EU. Korso EU blokkerar solidariske streikar mot sosial dumping. Eg trur fåe veit av herne sida til EU, so slikt er godt å høyra. Det vert ikkje dystopiskt og ondsinna utan at det hatar arbeidarane med. EU kann stundom vera noko rett frå eit æventyr, med ei ond baronesse uppi det heile. Sidan fær kisen litt lokal mat frå Inderøya. Det er god mat, so han kann ikkje klaga. Millom alle førelesingar er det elles nok av kaffi og braud med noko attåt.

Tidi går i spiralar og eg kann kjenna eitkvart spark frå vanvitet som bryggjer seg upp. Det er varmt, det vert songi country vegg-i-millom. Eg sloknar sovidt og finn ein ny dag hangande kring 10:12 (eller noko so’nn). Det var kann henda ein draum, jau, berre detta.

Vi delar frukost med ei god dansk dame. Ein slags ungleg eld hev ho, ho er ung men klok med! Det kjem til fyrelesingi. Ho pratar. Eg sit lojalt på fremre rad og høyrer grådugt. Mat-tryggleik gjeld det. Jordlapp er mykji verd, det. Sjølv Norig er inne i Mosambik og byter ut matjord med industri-vokster — vi plantar tre vi, men dei kann ikkje eta det! Dessutan fær vi vita um tankane bak imperialismen. Målet var at Afrika for all del ikkje vart industrialisert. Negrane skulde eksportera alt og styra med marknadssyssel, so fekk dei ikkje nyss på alt det andre som gjekk fyre.

Deindustrialisering som våpen er godt kjend. Etter andre verdskrig vart Tyskland sette under Morgenthau-planen. Her skulde Tyskland verta dela i tri betar og mista all industri. Det var meiningi at jordbruket vilde binda tyskarane til låg økonomisk status, ikkje ulikt bøndene i Aust-Europa. So vart det aldri fleire vonde blikk i Europa. Planen vart faktisk gjenomførd, men so kom den kalde krigen. Han krav ei god frontlinje, og då trong vi plutseleg tysken um att. Merkeleg, detta.

Det var eit sidesprang. Dansken pratar framleis, men det er noko i lufti. Millom alt heng det liksom grå strenger. «Dei fire fasane åt marknadstyranniet . . .» Brått slær himmelen seg opin og det renn eld yvi rommet. Tusend afrikanarar jamrar i kor um sorghum-korn. Alt — alt! — vert slukt av flammane. Vonde andsikt stirrar gjenom meg. Avlingane er vaska burt av global uppvarming. Ned ein aude horisont rinder dei fire riddarane åt frimarknadskapitalismen.

Vanvitet hev starta.

Eg kann ikkje hugsa mykje i klår tid frå detta punktet tå. Eg skortar nok so yvi eit fyredrag eller tvo. Rann ned gangane ein gong utpå kvelden; høyrde stemmer i hovudet, det kunde ikkje vera noko anna. Eg sat uppe som nattevakt frå tri til halv seks. For å speida etter tjuvar og lømlar frå Verdal fekk eg høyra, men eg gjorde det for å sjå etter skuggane. Det myrke som trakk seg langs krokane og gøymde seg bak læste dører. Vassblemmone i kjeften frå all den varme kaffien — svir, gjer dei. Meir knakar som sprengd grus i kne-skåline — eg vert gal, for å gå rundt er som å høyra på minedrift. Og jo meir eg høyrer, jo meir går eg kring, dess meir høyrer eg. Ad infinitum. Ut i ei æve.

Eg fær nokre timar søvn. Står upp og fær med meg eit fyredrag om innvandring, trur eg. EU hev so mange hinder for asylsøkarar at du næsten vera kriminell for å koma inn. Eller berre kriminelt heldig. Nykkelordet er Schengen-samarbeidet. Det er bygt ein fantastisk ironi inn i detta systemet. Korso? Jau! Schengen skal sikra grensone i Europa til viss grad — altso, yttergrensone mot Afrika og Asia. Elles er det fri ferdsel. Det finst ei meining um at det er folk frå tridje verdi som er kriminelle, men fleirtalet av dei kriminelle tilhøyrer bandar frå Romania og Polen. Land som — hau! — fær fri tilgjenge åt Norig gjenom Schengen-avtalen. Takk skal du hava, EU. Du gjer meg til ein betre kåseri-skrivar.

No! Hev komi meg sidan i går, meiner eg. Fått frukost. Kaffi, utan å skjelva toskut i handi med koppen. Torstein Dahle skal tala no. Ein høg mann er han, pratar høfleg og godt for seg. Vi fær høyra meir om EU, korso EØS berre utgjer «10» % av EU-byråkratiet. Visste du at mykji av EØS-avtalen er dynamisk, so vi kann risikera å gå med på ting vi aldri hev gjengi med på? Det er’kje lett med slikt. Og so, bang! Torstein reisar seg og kastar drakti og synar seg i alle verdis fargor. Fem-hundre-tusend (eller tjuge) folkerørslor slær i kor og svanane stig ned frå himmelen. Du ser himmelspeglingar frå Paris og Berlin, Europa er i flammar, hiv sine udugelege kongar og finansfyrstar.

So sit eg no her på toget.