Fyllerit om problemi åt skrivarane

Bokstavrenn blir det! Mykje tekst grin nedyvi skjermen for tidi. Du fær blåster om honom Knausgård. Jamen meg om det ikkje blir prat om personvernet med. Det er eit moderne problem. Føri sat skrivarane og kauka på brødskalk. No spyr dei opp ordflokar. Problemet ligg att i grøfta etter fyllekalaset. Det spør: Korleis byggjer vi bro millom skrivaren og lesaren?

For å svare på spursmålet, må vi fyrst vita kva som er agendaen i dag. Og svaret kling reint — vi er postmodernistar, alle som ein. Dei som segjer dei ikkje er det, dei berre læst som. Provokatørar er dei og soleis — postmodernistar med. Meiningi er fri og Gud er daud. Marx er daud, Trotsky er daud, Kongen er daud og du fær rett vera nøydd med at mor di er daud au. Vaskestamp.

Kommunismen er ogso (mesta) daud. Der han finst, er han i beste fall ein so rar akademisk teori at han ingen skade kann gjera. Det er ikkje lenger nokon som vil laga til eit «nytt» menneske, slik tyrannar som Hitler og Stalin freista. Ifylgje Francis Fukiyama nærmar vi oss ei fullendt utvikling — nyliberalismen. Ideali om fred, frie økonomiar og individ, parliamentarisme og so’nn vinn fram. Målet no er få varor og tenester ut til folket. Detta er det beste systemet av dei som er til nett no, og det stivnar til — det kann ikkje bli betre. Det er dét flestalle vil ha. Gud er som røynleg daud. Fanane heng høgt yvi Wall Street: Cash is king.

So, kva skjer eigentleg når Gud er daud? Fell himmelen ned på oss? Nietzsche såg for seg tvo alternativ: I det eine fær du eit apatisk menneske utan kreativ motivasjon. Det søker seg åleine til komfort og alt som er trygt. Mod- og mållaust — og ingi nye æventyr står føri. Detta siste mennesket er rett nok slutten på historia. Kva vilde so Nietzsche? Sjølvsagt det hine alternativet — yvimennesket, som er fandenivoldskt og vil hemna seg på verdi fordi ho er skapt meiningslaus. På ein måte er det ein kunstnar som gjenskipar all meining med eigne ord og krefter. Kloten og slagmarka blir eit lerret for honom.

Alt detta gjeld ogso språket. Språket åt Nietzsche er rikt, ein slags gullgruve av aforismar og språkleik ikkje ulik poesi-brunnen åt Olav Hauge. Det var i minsto livande. Det står i kontrast åt den typiske tyske akademiske stilen hos Karl Marx og Hegel. I Noreg finn vi ein parallell i Hamsun og bokmålet, dessutan Aasmund Vinje og det eldre landsmålet.

I Noreg let vi marknadsprinsippi — valfridomen — avgjera språkstrevet. Og folket hev fått det som dei vil: Bokmålet hev på vis vunni målstrevet. Og no er det i ferd med å stivna til. Snart gjer ogso nynorsken dét — i-målet skal ut, og du må lova å ikkje skriva «stend» eller «fær». Telemarksdialekt er fårlegt dop for ungdomen. Språket blir fastare og meir vanestyrt.

Praktisk er jo soleis, men det er meir enn dét. Formalismane breider om seg, og du må tvila på om folk alltid veit kva dei pratar om. Tidt høyrer eg om noko i forhold til noko anna. Ein er nøydd med å tru Hamsun vilde kalla det å kysse et språklig lik. Medan blir litteraturen funksjonell: Forfattarar som Anne Ragde prentar bok på bok, om enn so fatige dei er. Bastardiseringi av litteraturen går hand i hand med dei marknadsliberalistiske kravi om sal. Blir no ordi berre til pynt, eller ber dei på tankar?

Og med detta — er vi på veg mot slutten på språket?

I so fall er det på ein måte dauden åt poesien med. Poesien er den beste freistnaden på å syna fram kjensle-lerreti våre. Utan dei står vi att med oss sjølve. Ein greid utveg er då å selja oss sjølve som eit produkt. Individ-pornografien hos Knausgård er nett derne. Soleis kjem vi til å sjå eit meir forflata litteraturordskifte i åri framyvi. Det er skrivarlatskapen, liksom ein slags skreddersydd tabloidlitteratur.

Du kann klårt lura kvifor vi sku bry oss med detta. Litteraturen er vel ikkje viktig(?) Det kan vera rett, men som Olav Hauge sa: Skryt er den verste rusen, for han går rett til hovuds. Den moderne diskursen blir forflata til personar — ego søker næring! Kvar finn du då dei kritiske rørslone, dei som fortel oss det vi ikkje vil høyra? Vi blir som dei siste menneski og søker oss til det som er trygt. Det er lett å stryka på kvarandre og bræka i kor.

Med detta vinn maktspråket fram — med omgrep som rasisme og Islam, høvelege til å stogga all praten. Hersketeknikkar er ikkje akkurat noko nytt, men det er fårlegare no. Nett fordi vi er so late og ukritiske. Litteraturen mistar evna til å vera kritisk. Ein lyt aldri undervurdera makti i språket! Dei i tvil kann lesa Chomsky.

Men, men. Eg er vel oftast sta nok. Og ikkje veit eg om det finst noko boteråd. Råd? Den gode skrivaren er ein som ser meir enn menneski og kann bring oss til det vakre, oftast enkle i verkelegheita. (Det er det vanlege menneske kallar det.) Soleis sa diktargeniet Andreas Gjermstad frå Sparbu:

Å vesst æ får eit ønske skriv -
æ ønske, i mett næste liv,
når æ hi lagt bor bar å skjegg
å oppstå - i ein panelvægg - 
få stå å vårrå tre.

Liti bygde-zen gjer postmodernistane berre godt.

Attåtnotat

Attåtnotat #1: Mange hev frykta dei arkaiske ordi vil stogga språkutviklingi. Men dei gamle pressar ingi, dei. Dei som held på arkaiske former er ikkje redde for språkleg nyvinning. Dei kann faktisk vera será radikale, motkulturistar, som Uppdal og Hauge. Det er heller dei stive nykomlingane som fryktar at det gamle skal halda fram.

Attåtnotat #2: At engelsken fær innpass, er rett og slett fordi det er meir kraft og lettare å utrykkja seg. Dei fekk aldri ein læreboknormal. Gamle ord fekk stå, om enn med merkingi (archaic). Dei nyttar ei ålmen meining om kva som er god engelsk, og lét dei gamle ordene stå i ordboki — sku nokon finna dei trengst. Hos oss er det komitévelde yvi heile brettet. Likar dei ikkje ordet, er det rett ut i kulda.

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s